نام‌نویسی
پس از تکمیل اطلاعات زیر، گذرواژه برای شما ارسال می‌شود.

قبلا توضیح دادیم که شاید مهبانگ اتفاق نیوفتاده باشد و نظریه‌ای اشتباه است. حال به بحث در مورد نظریه‌ی بیگ بنگ یا انفجار بزرگ می‌پردازیم. با ویندوزسنتر همراه باشید تا گامی به سوی حقیقت بردارید.

مهبانگ

مهبانگ

جهان ما در حدود 7/13 میلیارد سال پیش و از دل انفجاری عظیم پدید آمد. دانشمندی به نام فرد هویل (Fred Hoyle) نام بی‌ربطی به این واقعه داد و آن را مهبانگ یا انفجار بزرگ (Big Bang) نامید. وی کیهان‌شناسی است که در حدود دهه‌ی 1940 میلادی گمان می‌کرد که چنین ایده‌ای اشتباه و تخیلی است.

ثابت شد که فِرِد اشتباه می‌کرده است. از آن زمان تا کنون موفق شده‌ایم تابش این انفجار را رصد کنیم. در همین اواخر شواهد تجربی از تابش را که در نخستین یک تریلینیوم از یک تریلینیوم از یک تریلینیوم ثانیه بعد از مهبانگ ساطع شده بود را ثبت کردیم. نمی‌دانیم چه چیزی باعث این انفجار شده است و همین‌طور نمی‌دانیم که چه چیزی قبل از آن وجود داشته است (البته اگر اصلاً چیزی وجود می‌داشته است) اما به طریقی جهان به شکل توده‌ی انبوهی از گاز بسیار داغ که با سرعت فوق‌العاده زیاد که در همه جهات منتشر می‌شد؛ به وجود آمد. چیزی شبیه به آتش‌گویی که در اثر انفجار هسته‌ای یا انفجار خط لوله‌ی نفت یا گاز پدید می‌آید؛ با این تفاوت که تا جایی که می‌دانیم مهبانگ، رویدادی ویران کننده نبوده است، بلکن در عوض هر چیزی که در جهان ما وجود دارد به وجود آورده است. اگر بخواهیم دقیق‌تر بگوییم، بذر همه چیزهایی که در عالم هستند را به وجود آورده است.

کهکشان

جهان ما که منبسط می‌شد، دمای آن گازهای بسیار داغ نیز کاهش می‌یافت. در برخی از مناطق چگالی گاز به طور تصادفی، بیش از سایر نقاط بود. وقتی گاز به اندازه کافی سرد شد، نیروی گرانش این نواحی چگال‌تر را به سوی هم کشید و تولد کهکشان‌ها را سبب شد. نخستین کهکشان‌ها زمانی زاده شدند که تنها چند صد میلیون سال از عمر جهان ما گذشته بود. به طور تقریبی در حدود یک تریلیون کهکشان در جهان مرئی وجود دارد. بزرگ‌ترین کهکشان‌ها حدود چند تریلیون ستاره دارند و قطر آن‌ها به حدود یک میلیون سال نوری (فاصله‌ای است که نور در مدت یک سال طی می‌کند و تقریباً معادل صد تریلیون کیلومتر است) می‌رسد. کوچک‌ترین آن‌ها در حدود ده میلیون ستاره دارند و قطر آن‌ها در حدود هزار سال نوری است. در مرکز اغلب کهکشان‌های بزرگ سیاه‌چاله‌ای عظیم قرار دارد که جرم آن در حدود یک میلیون برابر بیش از جرم خورشید یا بیشتر از آن است بدین معنی که اگر در فاصله یکسانی از آن و خورشید قرار داشته باشید، نیروی کششی گرانشی که سیاه‌چاله به شما وارد می‌کند، معادل یک میلیون خورشید می‌باشد.

زمین ما در کهکشانی به نام راه شیری قرار دارد. از روی زمین می‌توانید اغلب ستاره‌های راه شیری را در نوار روشن و درخشانی ببینید که در یک شب صاف و تاریک در پهنه‌ی آسمان شب کشیده شده است (و به راه کهکشان معروف است) و تقریباً همه نورهای چشمک‌زنی که در آسمان شب می‌بینیم و نه فقط آن‌هایی که در آن نورا راه کهکشان قرار دارند؛ همگی ستاره‌هایی متعلق به راه شیری ما هستند.

نزدیک‌ترین کهکشان بزرگ به ما کهکشان آندرومدا ( إمرَأهالمسلسه یا زن بر زنجیر) نام دارد. این کهکشان 5/2 میلیون سال نوری از زمین فاصله داشته و دارای حدود یک تریلیون ستاره و قطری معادل صد هزار سال نوری است. راه شیری را می‌توان به نوعی دوقلوی آندرومدا به شمار آورد. این دو کهکشان از نظر اندازه و شکل و تعداد ستاره تقریباً شبیه هم هستند.

در قلب کهکشان آندرومدا سیاه‌چاله غول‌آسایی وجود دارد با جرمی معادل 100 میلیون برابر خورشید ما که قطر آن تقریباً به اندازه قطر مدار زمین به دور خورشید است. این سیاه‌چاله در میان ساختار درخشان کهکشان قرار گرفته است.

منظومه شمسی

ستاره‌ها توپ‌های بزرگ گازی‌ای هستند که عمدتاً به واسطه سوزاندن سوخت هسته‌ای در هسته‌های خود گرم باقی می‌مانند. خورشید ما در حدود 4/1 میلیون کیلومتر قطر دارد که در حدود 100 برابر بیشتر از زمین به شمار می‌رود. بر سطح آن درخشش‌ها، نقاط گرم و همچنین مناطق خنک‌تری (نسبت به محیط اطراف) وجود دارد و بررسی آن با تلسکوپ فوق‌العاده خیره کننده و شگفت‌انگیز است. البته هیچ‌گاه نباید بدون فیلتر مناسب به خورشید نگاه کرد. حتی تماشای خورشید با چشم غیر مسلح و بدون استفاده از فیلتر ویژه، آسیب‌های جدی به جدی وارد می‌کند و به خصوص برای رصد خورشید با هر ابزار اپتیکی حتماً باید از فیلترهای ویژه‌ی رصد خورشید استفاده کرد.

هشت سیاره (از جمله زمین) در مدارهای بیضی شکل به دور خورشید می‌چرخند و همچنین تعداد زیادی سیاره کوتوله (که در بین آن‌ها پلوتون از همه معروف‌تر است) و تعداد بسیار زیادی دنباله‌دار و اجرام کوچک‌تر سنگی به نام سیارک‌ها و شهاب‌واره‌ها نیز خورشید را در مدارهای منحصر به فرد خود دور می‌زنند. زمین سومین سیاره از خورشید است. سیاره زحل با آن حلقه‌های زیبا و با شکوه‌اش ششمین سیاره منظومه شمسی است که بسیار مورد توجه رصدگران حتی حرفه‌ای‌ها می‌باشد. ابعاد منظومه شمسی هزار برابر بیشتر از ابعاد خورشید بوده و نور به مدتی در حدود 11 ساعت زمان نیاز دارد تا بتواند در میان آن سفر کند. فاصله ما نزدیک‌ترین ستاره (غیر از خورشید) یعنی پروکسیما قنطروس (Proxima Centauri) در حدود 24/4 سال نوری است؛ یعنی 2.500 برابر بیشتر از قطر منظومه‌ی شمسی.

مرگ ستاره‌ها؛ کوتوله‌های سفید، ستاره‌های نوترونی، سیاه‌چاله

زمین و خورشید در حدود 5/4 میلیارد سال سن دارند که تقریباً معادل یک سوم سن عالم می‌باشد. بعد از حدود 5 میلیارد سال دیگر، خورشید سوخت هسته‌ای درون هسته‌ی مرکزی و هسته‌اش را که باعث گرم ماندن این ستاره می‌شود را به اتمام می‌رساند. پس از آن ستاره وارد مرحله‌ی بعدی زندگی خود می‌شود و داخل پوسته‌ای در اطراف هسته‌ی خود، سوخت خود را می‌سوزاند. همان غول سرخ که دوره‌ای از حیات ستارگان است که در آن مرحله هیدروژن در ستاره تمام شده و ستاره به سوزاندن هلیم روی آورده است که این امر باعث تورم بیش از اندازه جو خارجی ستاره شده و به آن اصطلاحاً غول سرخ می‌گویند. سطح ستاره در این مرحله منبسط می‌شود و تا نزدیکی زمین ما می‌رسد (البته عده‌ای از دانشمندان به این عقیده هستند که چون چگالی خورشید در این مرحله کمتر از چگال قبلی آن است؛ لذا سیارات نیز به همان میزان تغییر به دورتر از خورشید رانده شده و مدارهایی طولانی‌تر  نسبت به قبل را از آن خود می‌کنند) و آن را برشته می‌کند. پس از آنکه سوخت درون این پوسته نیز تمام شد  (و البته زمین نیز به طور کامل برشته شد) خورشید در خود فرو رفته (با تمام شدن هلیم خورشید شروع به تولید آهن و اکسیژن در هسته خود می‌کند و چون این فرآیند تولید آهن در هسته خورشید گرماگیر بوده نه گرماده، کم‌کم توان حرارتی آن کمتر شده و نیروی گرانش بر نیروی هسته‌ای پیشی می‌گیرد و خورشید به واسطه این نیرو درخود فرو رفته و خاموش می‌شود) و تبدیل به کوتوله سفید می‌شود. این بدین معنی است که جسمی که اندازه‌ای در حدود زمین داشته ولی چگالی آن یک میلیون برابر بیشتر از زمین است. کوتوله‌های سفید به مرور و اندک اندک خنک می‌شوند تا اینکه در طول ده‌ها میلیارد سال به خاکستری تیره و چگال تبدیل می‌شوند.

ستاره‌هایی که از خورشید ما پُرجرم‌تر هستند، سوخت خود را خیلی سریع‌تر می‌سوزانند و سپس بر روی خود آوار می‌شوند (به شدت در خود به دلیل گرانش بالا فرو می‌روند) تا ستاره نوترونی یا سیاه‌چاله پدید آورند. ستاره‌های نوترونی جرمی معادل یک تا سه هزار برابر جرم خورشید ما دارند اما این جرم در کره‌ای به محیط 75 تا 100 کیلومتر متمرکز شده است و چکالی آن‌ها در حدود چگالی هسته‌ی اتم یعنی در حدود 100 تریلیون برابر بیشتر از چگالی سنگ‌های روی زمین می‌باشد. ستاره‌های نوترونی تقریباً از مواد هسته‌ای خالص تشکیل شده‌اند یعنی هسته‌های اتم پهلو به پهلوی هم فشرده شده‌اند و فضای خالی بین آن‌ها وجود ندارد.

سیاه‌چاله‌ها کاملاً و تنها از جنس فضای خمیده و زمان خمیده شکل گرفته‌اند (بدین معنی که آنقدر چگالی در نقطه‌ای از فضا و زمان زیاد می‌شود که به حدود چگالی بینهایت رسیده و فضا و زمان را خمیده می‌کند). آن‌ها هیچ نوع ماده‌ای ندارند (توضیح این مطلب به دلیل اینکه همچنان مطالعات بر روی این اجسام در حال انجام است و هنوز وجود یا عدم وجود ماده‌ای در آن به اثبات نرسیده، به این شکل آمده است)، اما از سطحی برخوردارند که به آن افق رویداد یا به طور خلاصه افق گفته می‌شود و هیچ چیزی حتی نور هم نمی‌تواند از آن فرار کند. به همین دلیل آن‌ها سیاه هستند (به دلیل اینکه هیچ نوری از سیاه‌چاله در فضا منعکس نمی‌شود آنها سیاه به نظر می‌رسند اما رؤیت آنها فقط با اثراتی است که در محیط اطراف می‌گذارند امکان‌پذیر است). محیط سیاه‌چاله وابسطه به جرم آن است؛ هر چقدر جرم آن بیشتر باشد، ابعاد آن بزرگتر می‌شود.

سیاه‌چاله‌ای که جرم آن معادل با جرم ستاره‌های نوترونی معمولی یا یک کوتوله‌ی سفید باشد (مثلاً در حدود 2/1 برابر جرم خورشید ما) محیطی معادل 22 کیلومتر یعنی به اندازه یک چهارم ستاره نوترونی و یک هزارم کوتوله‌ی سفید خواهد داشت.

از آنجایی که ستاره‌ها به طور عمومی جرمشان بیش از صد برابر جرم خورشید ما نیست، سیاه‌چاله‌هایی که از این ستاره‌ها متولد می‌شوند نیز جرمی بیش از 100 برابر جرم خورشید ندارند. سیاه‌چاله‌های غول‌آسایی که در مرکز کهکشان‌ها قرار دارند، بین 1 میلیون تا 20 میلیون برابر پر جرم‌تر از خورشید ما هستند و به همین دلیل نمی‌توانند حاصل مرگ یک ستاره‌ باشد. آن‌ها احتمالاً به طریقی دیگر متولد شده‌اند. شاید در اثر ترکیب و انباشتگی سیاه‌چاله‌های کوچکتر و یا شاید در اثر فرورختن به دلیل گرانش ابرهایی غول‌آسا از گاز و یا شاید باقیمانده ستاره‌های غول‌آسای اولیه بعد از مهبانگ باشند.

پیوست

2 Responses

  1. هادی

    با سلام و خسته نباشید
    وای این مقاله چقدر شیرین بود من واقعا لذت بردم

    پاسخ

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Developed by Nasour Naghipour